Staking: co to jest i jak działa?

Co to jest staking?

Staking polega na przeznaczeniu kryptoaktywów do udziału w zatwierdzaniu transakcji w sieci proof of stake. Uczestnik zwany walidatorem proponuje nowe bloki i sprawdza bloki innych walidatorów. Za prawidłowe działanie może otrzymywać nagrody w kryptoaktywach. W sieci Ethereum wykorzystuje się do tego ETH. Ethereum przeszło na proof of stake 15 września 2022 r.

Proof of stake, czyli dowód stawki, jest sposobem uzgadniania wspólnej historii blockchaina. Znaczenie ma udział kryptoaktywów przeznaczonych do walidacji, a nie samo saldo w portfelu. Staking nie jest też pożyczką: nagroda pochodzi z uczestnictwa w działaniu sieci, a nie z odsetek płaconych przez pożyczkobiorcę.

Jak działa staking przy zatwierdzaniu transakcji?

Przykładowo użytkownik wysyła płatność w Ethereum. Walidator ma ETH zablokowane w protokole. Gdy sieć wybierze go do zaproponowania bloku, umieszcza w nim transakcje. Inni walidatorzy sprawdzają blok i głosują za jego poprawnością. W ten sposób sieć uzgadnia zapis transakcji, a prawidłowe uczestnictwo jest nagradzane.

Zablokowane ETH sprawia, że naruszenie reguł ma dla walidatora finansowe konsekwencje: protokół może odebrać część tych środków. Nagrody i kary mają skłaniać uczestników do prawidłowego działania.

Własny walidator, delegowanie i usługa stakingowa

Do prowadzenia własnego walidatora Ethereum potrzeba co najmniej 32 ETH oraz komputera z odpowiednim oprogramowaniem, połączonego z siecią. Operator zajmuje się utrzymaniem sprzętu, aktualizacjami i kluczami. Posiadacze mniejszych ilości ETH mogą korzystać z pul stakingowych, które łączą środki wielu osób. Protokół nagradza walidatorów puli, a uczestnicy otrzymują przypadające im nagrody na zasadach danej usługi, po jej potrąceniach. Część zadań i kontroli nad środkami przejmują wtedy operatorzy oraz oprogramowanie puli.

Aby zakończyć samodzielny staking w Ethereum, trzeba zgłosić wyjście walidatora. Sieć przetwarza takie zgłoszenia w kolejce wyjścia, więc zakończenie udziału i wypłata ETH wymagają oczekiwania. Nie jest to to samo co wysłanie ETH dostępnego już w portfelu.

Delegowanie polega na przypisaniu własnych kryptoaktywów do walidatora lub puli. W Cardano ADA przypisane do wybranej puli wspierają jej udział w tworzeniu bloków. Właściciel zachowuje możliwość wydawania ADA. Nie każdy staking oznacza więc blokadę środków.

Na Solanie SOL deleguje się z osobnego konta stakingowego. Wyłączenie delegowania nie działa natychmiast: środki można wypłacić z tego konta po zakończeniu okresu dezaktywacji. Jego długość zależy także od aktywności innych uczestników sieci.

Staking może też obsługiwać za klienta giełda kryptoaktywów. Zasady dostępu do środków i wypłat określa wtedy usługodawca.

Od czego zależą nagrody?

Nagrody ustala protokół danej sieci. Ich wysokość zależy między innymi od zasad emisji, ilości kryptoaktywów uczestniczących w stakingu i pracy walidatora. Na Solanie znaczenie mają udział walidatora w zapisie transakcji oraz prowizja potrącana z nagród. Nie ma jednej stopy nagród wspólnej dla wszystkich sieci i usług.

Nagrody są przyznawane w kryptoaktywie. Więcej ETH lub SOL nie oznacza automatycznie większej wartości w PLN. Cena kryptoaktywa i liczba jego jednostek to dwie różne wielkości.

Staking w ETN na GPW

Staking może być też częścią produktu giełdowego. Virtune Staked Ethereum ETP jest notowany na GPW pod symbolem ETNVIRETH.

Drugim takim produktem na GPW jest Virtune Staked Solana ETP, z symbolem ETNVIRSOL. Na polskiej giełdzie są to ETN, czyli papiery dłużne. Skrót ETP w nazwach oznacza szerszą kategorię produktów giełdowych.

Przy zakupie Ethereum na GPW przez ETNVIRETH inwestor nabywa papier na rachunek maklerski. Virtune i usługodawcy zajmują się przechowywaniem kryptoaktywów i stakingiem. Inwestor nie musi prowadzić własnego portfela, przechowywać kluczy prywatnych ani zarządzać wychodzeniem ze stakingu. Oba ETN Virtune są dostępne także na IKE i IKZE, czyli indywidualnym koncie emerytalnym i indywidualnym koncie zabezpieczenia emerytalnego.

ETH i SOL dla tych produktów przechowuje Coinbase Custody Trust Company LLC jako zabezpieczenie płatności należnych posiadaczom papierów. Staking odbywa się z cold storage, gdzie klucze prywatne są przechowywane offline. Kryptoaktywa nie są pożyczane ani przekazywane poza kontrolę produktu. Produkty opierają się na rzeczywistych kryptoaktywach, bez instrumentów pochodnych.

W obu produktach przydzielone inwestorom nagrody zwiększają ilość kryptoaktywa przypadającą na papier: ETH w Virtune Staked Ethereum ETP i SOL w Virtune Staked Solana ETP. Nagrody są zmienne, podlegają potrąceniom i pozostają w produkcie. Widać je w codziennie obliczanej wartości netto na papier, nazywanej NAV. Nie trafiają na rachunek jako osobna wypłata.

Staking nie blokuje papierów na rachunku maklerskim. Virtune równoważy ilość kryptoaktywów w stakingu i poza nim, aby papierami można było handlować podczas sesji giełdowej. Ich posiadacz nie wybiera jednak walidatora, nie głosuje w sieci ani nie przenosi kryptoaktywów produktu do własnego portfela.

Podział nagród i koszty produktów

W Virtune Staked Ethereum ETP Virtune i usługodawca stakingowy mogą otrzymać łącznie do 25% wypracowanych nagród. Pozostałe nagrody zwiększają ilość ETH przypadającą na papier. Osobno naliczana jest opłata za zarządzanie w wysokości 1,40% rocznie.

Inwestorom w Virtune Staked Solana ETP przydziela się do 75% faktycznie uzyskanych nagród ze stakingu Solany. Obowiązuje przy tym drugi limit: wzrost ilości SOL przypadającej na papier z tytułu nagród wynosi najwyżej 3% rocznie przed opłatą za zarządzanie. O przydziale decyduje niższy z tych dwóch limitów. Reszta nagród trafia do Virtune i usługodawców stakingowych. Opłata za zarządzanie wynosi osobno 0,95% rocznie. Limity nie określają oczekiwanego wyniku: rzeczywiste nagrody mogą być niższe lub nie wystąpić.

Virtune pobiera opłatę za zarządzanie codziennie z aktywów produktu, co pomniejsza wartość przypadającą na papier. Przy handlu dochodzą prowizja brokera oraz spread, czyli różnica między ceną kupna a sprzedaży.

Jak można stracić na stakingu?

Cena kryptoaktywa może spaść tak mocno, że wartość otrzymanych nagród nie pokryje spadku wartości posiadanych środków. Przy własnym stakingu okres oczekiwania na ich uwolnienie może uniemożliwić sprzedaż w wybranym momencie.

W Ethereum walidator niedostępny w sieci traci nagrody i może ponosić kary. Poważne naruszenia, takie jak podpisanie sprzecznych bloków, mogą prowadzić do kary zwanej slashingiem, czyli odebrania części zablokowanego ETH. Reguły i kary różnią się między sieciami. Utrata kluczy do własnego portfela może z kolei pozbawić właściciela dostępu do środków.

W ETN kara zmniejszająca ilość kryptoaktywów produktu może obniżyć jego wartość. Dochodzi też zależność od Virtune i usługodawców. Przechowywane ETH i SOL służą pokryciu zobowiązań Virtune wobec posiadaczy papierów. Jeżeli Virtune nie zapłaci należnych kwot, posiadaczy reprezentuje agent zabezpieczeń, a dostępna wypłata zależy od wartości zabezpieczenia po kosztach. Może ono nie wystarczyć na wszystkie należne płatności. Utrata kryptoaktywów podczas przechowywania także zmniejszyłaby to zabezpieczenie.