Co to są kryptowaluty i jak działają?

Co to są kryptowaluty i kryptoaktywa?

Kryptowaluty to potoczna nazwa kryptoaktywów, takich jak Bitcoin czy Ethereum (ETH). Są to cyfrowe aktywa, które można przesyłać między użytkownikami i zapisywać w rejestrze prowadzonym przez sieć komputerów. Przykładem jest Bitcoin: jedna osoba wysyła go drugiej, a sieć sprawdza transakcję bez banku prowadzącego rachunki obu stron. Inne kryptoaktywa służą także do opłacania działania aplikacji lub reprezentują wartość, na przykład dolara.

Słowo „kryptowaluty” sugeruje pieniądze, ale nie wszystkie te aktywa pełnią funkcję waluty. W przepisach UE szerszą kategorią są kryptoaktywa: cyfrowe odwzorowania wartości lub praw, które można przenosić i przechowywać z wykorzystaniem technologii rozproszonego rejestru lub podobnej technologii. W tym artykule kryptoaktywa są określeniem ogólnym; token to jeden z ich rodzajów.

Jak działa przesłanie kryptoaktywa?

Załóżmy, że Anna płaci Bartkowi Bitcoinem. W portfelu podaje jego adres i kwotę. Portfel podpisuje transakcję kluczem prywatnym, czyli tajnym zestawem danych pozwalającym zatwierdzić wydanie Bitcoinów. Sieć może sprawdzić podpis, choć sam klucz nie jest ujawniany.

Komputery uczestniczące w sieci sprawdzają również, czy Anna może wydać wskazane środki. Poprawna transakcja trafia do blockchaina, czyli rejestru podzielonego na połączone bloki. Po jej potwierdzeniu portfel Bartka pokazuje otrzymane Bitcoiny. Portfel jest narzędziem do korzystania z tego zapisu, a nie pojemnikiem na cyfrowe pliki z Bitcoinami.

Saldo w banku jest zapisem na rachunku prowadzonym przez bank. W Bitcoinie historię transakcji weryfikują uczestnicy sieci według wspólnych reguł. Nie ma firmy, która prowadziłaby wszystkie rachunki i samodzielnie decydowała o emisji Bitcoinów. Nie oznacza to, że każde kryptoaktywo działa tak samo: niektóre tokeny emituje określona firma.

Bitcoin, Ethereum, stablecoin i token: co je różni?

Bitcoin był pierwszą kryptowalutą działającą bez centralnego podmiotu. Jego pierwsze oprogramowanie i specyfikację opublikowano w 2009 roku. BTC to skrót nazwy aktywa używanego w tej sieci do płatności i opłat transakcyjnych. Na bazie kodu Bitcoina powstał także Litecoin, ale prowadzi odrębny rejestr transakcji.

Ethereum to z kolei sieć, w której mogą działać programy nazywane smart kontraktami. Wykonują one zapisane w kodzie reguły, na przykład obsługują przesłanie tokena. Kryptoaktywem tej sieci jest ETH, nazywane także Etherem, a w obrocie inwestycyjnym również Ethereum. Użytkownik płaci nim za wykonanie transakcji, także gdy przesyła inny token. Inne sieci aplikacji, takie jak BNB Smart Chain, mają własne aktywa do opłat.

Stablecoin ma utrzymywać wartość zbliżoną do określonego punktu odniesienia, na przykład dolara amerykańskiego. Ktoś może więc przesłać drugiej osobie token powiązany z dolarem, zamiast przesyłać ETH. Jeżeli robi to w głównej sieci Ethereum, opłatę sieciową ponosi w ETH. Powiązanie z walutą jest celem konstrukcji stablecoina, a nie gwarancją niezmiennej ceny. Unijne przepisy rozróżniają między innymi tokeny powiązane z jedną walutą urzędową i tokeny odwołujące się do innych aktywów lub ich kombinacji.

Słowo coin bywa używane dla własnego kryptoaktywa danej sieci, takiego jak BTC czy ETH. Token oznacza w tym porównaniu aktywo utworzone w już istniejącej sieci, na przykład token na Ethereum. Te określenia nie tworzą jednak osobnych, rozłącznych szuflad: stablecoin może być jednocześnie tokenem.

Przykłady i ich zastosowania

Przykład	Do czego służy?	Jak wiąże się z siecią?
Bitcoin (BTC)	Przesyłanie wartości między użytkownikami	Własne kryptoaktywo sieci Bitcoin
Ethereum (ETH)	Opłacanie transakcji i działania aplikacji	Własne kryptoaktywo sieci Ethereum
Stablecoin powiązany z dolarem	Przesyłanie tokena, który ma śledzić wartość dolara	Może działać jako token w istniejącej sieci

Projekty różnią się również tym, jakie dane ujawniają. Zcash umożliwia płatności, w których dane nadawcy, odbiorcy i kwoty mogą być chronione. Nie każda transakcja w tej sieci korzysta z takiej ochrony.

Gdzie przechowuje się kryptoaktywa?

Przy własnym portfelu użytkownik kontroluje klucze służące do zatwierdzania transakcji. Dostęp do kluczy ma więc praktyczne znaczenie: pozwala wydać środki zapisane w sieci. Kopia zapasowa portfela może pomóc odzyskać dostęp po awarii lub utracie urządzenia.

Innym rozwiązaniem jest konto w usłudze, która przechowuje kryptoaktywa dla klienta. Wtedy to usługodawca zarządza kluczami. Klient zleca wypłaty przez swoje konto w tej usłudze, na zasadach określonych przez usługodawcę. Samo saldo widoczne w aplikacji nie mówi jeszcze, kto kontroluje klucze.

Cold storage oznacza przechowywanie kluczy prywatnych offline, bez połączenia z internetem. To sposób zabezpieczenia kluczy, nie osobny rodzaj kryptoaktywa ani zapis środków poza blockchainem.

Skąd bierze się cena i jakie są ryzyka?

Cena powstaje w transakcjach między kupującymi a sprzedającymi. Zainteresowanie danym aktywem, możliwość jego sprzedaży i oczekiwania uczestników rynku mogą się zmieniać. To, że sieć ma konkretne zastosowanie, nie wyznacza ceny jej kryptoaktywa.

Ryzyka dotyczą różnych części tego procesu. Gwałtowna zmiana ceny może obniżyć wartość posiadanych środków. Utrata kluczy i brak możliwości ich odtworzenia mogą uniemożliwić dostęp do kryptoaktywów. Oszust może natomiast nakłonić użytkownika do wysłania środków pod cudzy adres lub ujawnienia danych potrzebnych do ich wydania. Europejskie organy nadzoru wskazują na ryzyko oszustw na tym rynku.

Czy kryptoaktywa są legalne?

W UE można posiadać kryptoaktywa i nimi handlować. Rynek ten podlega przepisom: rozporządzenie MiCA określa zasady emisji określonych kryptoaktywów i świadczenia usług, takich jak ich przechowywanie czy wymiana. Istnienie przepisów nie oznacza, że każda oferta w internecie spełnia ich wymagania.

Polskie przepisy używają również terminu „waluta wirtualna”. Jest to określona w ustawie kategoria, z której wyłączono między innymi instrumenty finansowe. Nie należy więc utożsamiać kryptoaktywa z papierem wartościowym, którego cena od niego zależy.

Posiadanie kryptoaktywa a inwestowanie przez rachunek maklerski

Przy zakupie kryptoaktywa nabywa się samo aktywo, które może służyć do płatności lub korzystania z sieci. Po sprzedaży w usłudze wymiany środki w zwykłej walucie można wypłacić zgodnie z zasadami tej usługi.

Przez rachunek maklerski można natomiast kupić ETN na kryptoaktywa. Jest to papier wartościowy śledzący cenę aktywa lub indeksu. Jego posiadacz nie zarządza własnymi kluczami i nie otrzymuje kryptoaktywa do portfela. Nie może też użyć papieru do wykonania transakcji w sieci.

W Polsce inwestowanie w kryptoaktywa przez taki produkt odbywa się między innymi na GPW, za pośrednictwem domu maklerskiego. Przy kupnie Bitcoina przez ETN nabywa się papier zależny od ceny BTC. Znaczenie mają jego konstrukcja, koszty i obowiązki emitenta. Rozliczenie podatkowe zależy również od tego, czy sprzedaje się walutę wirtualną, czy papier wartościowy.